Page 30 - Euroimaj-Sayi58
P. 30

PROF. DR. CEMALETTİN TAŞKIRAN YAZDI
                              Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
       ARAŞTIRMA            Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi
       Anayasa tartışmaları



       Son zamanlarda Türkiye’nin gündemi  yeni anayasa tartışmasıyla meşgul. Cum-
       hurbaşkanının  “Belki de şimdi Türkiye’nin tekrar anayasayı tartışmasının vakti
       gelmiştir” sözleri ile başlayan tartışma giderek büyüdü. Adalet Bakanı “Cumhuri-
       yeti, 1921 Anayasası ruhuyla taçlandıracağız”  deyince gözler 1921 Anayasasına
       çevrildi. İktidar partisi Grup Başkanvekili de  2 yıllık 4 dönemde  “Yeniden Kuruluş
       Anayasası” hazırlanıyor  deyince tartışmalar alevlendi.
        1921 Anayasası nedir                                         olmadığından zorluklar
       ve nasıl hazırlanmıştır?                                      yaratıyordu.
       Teşkilat-ı Esasiye Kanu-                                        1923 yılında Başbakan
       nu,  yani 1921 Anayasası,                                     Fethi Bey’in üzerine aldığı
       iki aylık bir çalışmanın                                      İçişleri Bakanlığından
       ardından 20 Ocak 1921’de                                      ayrılması, Başbakan olarak
       Birinci Türkiye Büyük Millet                                  kalmak istemesi ve Ali Fuat
       Meclisi tarafından kabul                                      Cebesoy’un orduya geç-
       edilmişti. Türkiye’nin ilk                                    mek isteyerek Meclis ikinci
       anayasası niteliğindeki 23                                    başkanlığını bırakması
       maddelik bu kısa belge,                                       nedeniyle bunların yerine
       Osmanlı’nın yıkılışı, yeni                                    seçilecek kişiler üzerinde
       devletin kuruluşu sırasında                                   Mecliste anlaşma sağlana-
       TBMM’nin meşruiyet          kuruluyor ve özerk mahalli yöne-  madı. Bunun üzerine  Mus-
       arayışıyla ortaya çıkmıştı. 1921   timler için sıkı bir kontrol sistemi   tafa Kemal Paşa artık Cumhuriyet
       Anayasası’nın hazırlanma süreci de,   getiriliyordu. Dolayısıyla denetimsiz   rejimine geçmenin, Meclis Hükümeti
       o günkü şartlarda oldukça çoğulcu   ve merkezden tamamen bağımsız   sistemini bırakmanın ve Parlamenter
       ve demokratikti. Anayasayı yapan,   hareket edilebilen bir durum yoktu.   sistemi uygulamanın zamanının gel-
       içinde o günün muhaliflerinin de   Buradaki özerklik daha çok savaşın   diğini düşündü. Bu sistemin sakatlık-
       bulunduğu bir gruptu.  TBMM’de  ya-  devam ettiği bir dönemde işgalcilere   larını göstermek için de Hükümette
       pılan tartışmalar da oldukça nitelikli   karşı birlik-bütünlüğü  sağlamak   bakan olan arkadaşlarını istifa ettirdi.
       ve zengindi.  Ayrıca tamamı, “kurucu”   amaçlıydı.  Ocak 1921’de bir yandan   Bunların yerine yeni bir kabinenin
       olma heyecanı ve sorumluluğuna   ‘düzenli ordu’ kurmak gibi savaşa   seçimi de Meclis tarafından bir türlü
       sahip insanlardı. Temsilcisi oldukla-  yönelik örgütlenme yapılıyor, diğer   gerçekleşemedi. Çünkü isimler üze-
       rının ve temsil ettiklerinin değerini,    yandan devletleşme yolunda gerekli   rinde Mecliste anlaşma sağlanamadı.
       yani milletin iradesinin, milli iradenin   adımları atılıyordu. 1921 Anayasası,    Bunun üzerine Mustafa Kemal Paşa
       farkındaydılar.             o tarihi şartlarda “yeni” bir devle-  önceden hazırladığı 1921 anayasa-
        1921 Anayasası’nın en dikkat   tin önemli bir adımı olarak ortaya   sının ilk dört maddesinde değişiklik
       çekici tarafı ilk maddesidir: “Hakimi-  çıkmıştır.     yapan bir önergeyi, gerekçelerini de
       yet  bilâ kaydü şart milletindir. İdare   1921 Anayasası 1923 yılında değiş-  açıklayarak Meclis’e sundu. Yapılan
       usulü halkın mukadderatını bizzat ve   tirildi. Lozan Antlaşmasından sonra   oylamada Meclis Hükümeti sistemin-
       bilfiil idare etmesi esasına müstenit-  yeni devletin resmileşmesi tamam-  den vazgeçilerek Cumhuriyet rejimi
       tir” diyen bu madde ile, hakimiyeti   lanmıştı. Savaş şartlarında o güne   kabul edildi ve Parlamenter sisteme
       kayıtsız şartsız millete bırakmıştı.   kadar uygulanan “Meclis Hükümeti”   geçildi. Anayasasının yeni şekliyle
       Ülkede kuralları belirleme, yasaları   sisteminde hükümetin bütün üyele-  ile birlikte Osmanlı Devletindeki çok
       yapma hakkı millete verilmişti. Yani   rini Meclis tek tek seçiyordu. Meclis’in   etnikli, çok kimlikli yapı da terk edildi
       halk artık kendi kendini yönetiyor-  bir başkanı vardı ama devletin ayrı   ve ulus devlete geçildi.
       du. Bu aslında adı konulmamış  bir   bir başkanı yoktu. Üstelik zaman   Neden 100 yıl önceki Anayasa
       Cumhuriyetti.               zaman Hükümet içinde meydana   bugün gündeme getiriliyor? Mevcut
        1921 Anayasası  mahalli bir özerk-  gelen değişikliklerde her değişikliğin   siyasi iradenin düşündüğü ve tartış-
       lik de içeriyordu. Ancak bu bir bölge-  Meclis tarafından onaylanarak kabul   tırdığı bu anayasa ile amaçladığı yeni
       sel bağımsızlık anlamına gelmiyordu.    edilmesi gerekiyordu. Bu da, bir aday   bir rejim oluşturmak gibi görünüyor.
       Anayasada “umumi müfettişlikler”   üzerinde anlaşma imkanı neredeyse   Siyasi irade adeta kendini  ikinci  bir
       n 30  www.euroimaj.de  2021
   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35