Page 30 - Euroimaj-Sayi58
P. 30
PROF. DR. CEMALETTİN TAŞKIRAN YAZDI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
ARAŞTIRMA Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi
Anayasa tartışmaları
Son zamanlarda Türkiye’nin gündemi yeni anayasa tartışmasıyla meşgul. Cum-
hurbaşkanının “Belki de şimdi Türkiye’nin tekrar anayasayı tartışmasının vakti
gelmiştir” sözleri ile başlayan tartışma giderek büyüdü. Adalet Bakanı “Cumhuri-
yeti, 1921 Anayasası ruhuyla taçlandıracağız” deyince gözler 1921 Anayasasına
çevrildi. İktidar partisi Grup Başkanvekili de 2 yıllık 4 dönemde “Yeniden Kuruluş
Anayasası” hazırlanıyor deyince tartışmalar alevlendi.
1921 Anayasası nedir olmadığından zorluklar
ve nasıl hazırlanmıştır? yaratıyordu.
Teşkilat-ı Esasiye Kanu- 1923 yılında Başbakan
nu, yani 1921 Anayasası, Fethi Bey’in üzerine aldığı
iki aylık bir çalışmanın İçişleri Bakanlığından
ardından 20 Ocak 1921’de ayrılması, Başbakan olarak
Birinci Türkiye Büyük Millet kalmak istemesi ve Ali Fuat
Meclisi tarafından kabul Cebesoy’un orduya geç-
edilmişti. Türkiye’nin ilk mek isteyerek Meclis ikinci
anayasası niteliğindeki 23 başkanlığını bırakması
maddelik bu kısa belge, nedeniyle bunların yerine
Osmanlı’nın yıkılışı, yeni seçilecek kişiler üzerinde
devletin kuruluşu sırasında Mecliste anlaşma sağlana-
TBMM’nin meşruiyet kuruluyor ve özerk mahalli yöne- madı. Bunun üzerine Mus-
arayışıyla ortaya çıkmıştı. 1921 timler için sıkı bir kontrol sistemi tafa Kemal Paşa artık Cumhuriyet
Anayasası’nın hazırlanma süreci de, getiriliyordu. Dolayısıyla denetimsiz rejimine geçmenin, Meclis Hükümeti
o günkü şartlarda oldukça çoğulcu ve merkezden tamamen bağımsız sistemini bırakmanın ve Parlamenter
ve demokratikti. Anayasayı yapan, hareket edilebilen bir durum yoktu. sistemi uygulamanın zamanının gel-
içinde o günün muhaliflerinin de Buradaki özerklik daha çok savaşın diğini düşündü. Bu sistemin sakatlık-
bulunduğu bir gruptu. TBMM’de ya- devam ettiği bir dönemde işgalcilere larını göstermek için de Hükümette
pılan tartışmalar da oldukça nitelikli karşı birlik-bütünlüğü sağlamak bakan olan arkadaşlarını istifa ettirdi.
ve zengindi. Ayrıca tamamı, “kurucu” amaçlıydı. Ocak 1921’de bir yandan Bunların yerine yeni bir kabinenin
olma heyecanı ve sorumluluğuna ‘düzenli ordu’ kurmak gibi savaşa seçimi de Meclis tarafından bir türlü
sahip insanlardı. Temsilcisi oldukla- yönelik örgütlenme yapılıyor, diğer gerçekleşemedi. Çünkü isimler üze-
rının ve temsil ettiklerinin değerini, yandan devletleşme yolunda gerekli rinde Mecliste anlaşma sağlanamadı.
yani milletin iradesinin, milli iradenin adımları atılıyordu. 1921 Anayasası, Bunun üzerine Mustafa Kemal Paşa
farkındaydılar. o tarihi şartlarda “yeni” bir devle- önceden hazırladığı 1921 anayasa-
1921 Anayasası’nın en dikkat tin önemli bir adımı olarak ortaya sının ilk dört maddesinde değişiklik
çekici tarafı ilk maddesidir: “Hakimi- çıkmıştır. yapan bir önergeyi, gerekçelerini de
yet bilâ kaydü şart milletindir. İdare 1921 Anayasası 1923 yılında değiş- açıklayarak Meclis’e sundu. Yapılan
usulü halkın mukadderatını bizzat ve tirildi. Lozan Antlaşmasından sonra oylamada Meclis Hükümeti sistemin-
bilfiil idare etmesi esasına müstenit- yeni devletin resmileşmesi tamam- den vazgeçilerek Cumhuriyet rejimi
tir” diyen bu madde ile, hakimiyeti lanmıştı. Savaş şartlarında o güne kabul edildi ve Parlamenter sisteme
kayıtsız şartsız millete bırakmıştı. kadar uygulanan “Meclis Hükümeti” geçildi. Anayasasının yeni şekliyle
Ülkede kuralları belirleme, yasaları sisteminde hükümetin bütün üyele- ile birlikte Osmanlı Devletindeki çok
yapma hakkı millete verilmişti. Yani rini Meclis tek tek seçiyordu. Meclis’in etnikli, çok kimlikli yapı da terk edildi
halk artık kendi kendini yönetiyor- bir başkanı vardı ama devletin ayrı ve ulus devlete geçildi.
du. Bu aslında adı konulmamış bir bir başkanı yoktu. Üstelik zaman Neden 100 yıl önceki Anayasa
Cumhuriyetti. zaman Hükümet içinde meydana bugün gündeme getiriliyor? Mevcut
1921 Anayasası mahalli bir özerk- gelen değişikliklerde her değişikliğin siyasi iradenin düşündüğü ve tartış-
lik de içeriyordu. Ancak bu bir bölge- Meclis tarafından onaylanarak kabul tırdığı bu anayasa ile amaçladığı yeni
sel bağımsızlık anlamına gelmiyordu. edilmesi gerekiyordu. Bu da, bir aday bir rejim oluşturmak gibi görünüyor.
Anayasada “umumi müfettişlikler” üzerinde anlaşma imkanı neredeyse Siyasi irade adeta kendini ikinci bir
n 30 www.euroimaj.de 2021

