Page 57 - Sayı 54

ile Ruslar arasında bir tampon kimya endüstrisi, inşaat malzeme- Rusça ve Farsça'dan çok sayıda
bölge durumuna getirdi. 1774'deki leri üretimi, kereste, gıda ve diğer sözcük içerir. İlk Kabardey gramer
Küçük Kaynarca antlaşmasıyla hafif endüstrilerdir. kitabı Pedagog Sh. B. Nogmov
bölge Ruslara bağlandı. Tarım alanında ise tahıl ziraatı (1840-1843) tarafından derlenmiş.
Rusların Kafkasya’da yayılma- (buğday ve mısır), meyve yetiştir- İlk Kabardeyce-Rusça sözlük
ları sık sık yerli halkın isyanına me ve bağcılık, koyun, domuz ve 1889'da çıkmış. Sovyet yönetimi
neden oldu ve çok uzun, çok kanlı at çiftçiliği, arıcılık ve ipekböcek- döneminde Kabardey dilinin bazı
savaşlar olmasına karşın bu yayıl- çiliğidir. yönleri (tarihi gelişimi, lehçe far-
ma durdurulamadı. Kabardey'de lılıkları vb) kısmen detaylı olarak
üstünlüğü 1918'de Sovyetler sağ- Dil: Ulusal dil Kabardey dilidir. çalışıldıysa da yönetim, hukuk, ve
ladı. Ancak Kabardino-Balkarya ili, Kafkas dillerinin Kuzeybatı grup- resmi prosedürde Rusça kullanılır.
16 ocak 1922'de kuruldu. 5 aralık larından Abhaz-Adige alt grubuna Ancak teoride gerekirse Kabar-
1936'da özerk cumhuriyet şekline bağlıdır. Bu dil Kabardino-Çerkes deyce'de kullanılabilir.
dönüştürüldü. Ağustos 1942'de olarak bilinir, çünkü bu iki dilin
Almanlar bölgeyi 6 aylık bir süre (Kabardey-Çerkes) tek yazın dili Eğitim: 1958 de Kabardey-
işgal ettiler. Bir yıl sonra bütün oluşturduğu kabul edilmektedir. ce 1.ve 4. sınıflarda eğitim dili
Balkarlar Nazilerle işbirliği yaptık- Çok yakın olan diğer diller Abhaz, olmasına karşın 1972’lerden
ları gerekçesi ile (Mart 1944'te) Abazin ve Adige'dir. Özellikle sonra öğretim dili Rusça olan
Orta Asya ve Kazakistan'a sürgün Adige dili Kabardeyce ile çok okullarda seçmeli ders olarak
edildi. Balkar adı cumhuriyetin yakındır ve Kabardeyler de Adige verilmeye başlandı. Son dönem-
unvanından silindi ve 1957'de sür- grubuna dahil olduğu için her iki de ise eğitim dili Rusça olmakla
gün edilen halkların haklarının geri dil Adiga-bze (Adige dili) olarak birlikte Kabardeyce-Adigece de
verilmesine kadar değiştirilmedi. adlandırılır. Kabardey dilinde ilkokuldan liseye kadar zorunlu
Başlıca kaynakları molibden ve dört lehçe vardır. Büyük Kabar- ders, üniversite de ise isteğe bağlı
tungten depozitleri ve bunları işle- dey, Mozdok, Beslan ve Kuban. seçmeli ders olarak okutulmakta-
yen fabrikalar, makine üretimi ve Sözcük hazinesi Arapça, Türkçe, dır. Cumhuriyet'te 1957’de kurulan
bir üniversite, jeofizik enstitüsü,
ekonomi, dil tarih ve edebiyat
araştırmaları enstitüsü bulunmakla
birlikte bu kurumlarda Kabardeyce
eğitim verilmemektedir.
İlk Gazete 1920 yılında yayın-
lanmıştır. Şu anda Kabardeyce,
Rusça ve Balkarca gazeteler ya-
yınlanmaktadır. 1980 yılı içerisin-
de Kabardeyce yayımlanmış kitap
baskı adedi 172.000'dir. Cumhu-
riyet'te bu güne değin 1923-1924
Latin harfleri, 1924-1936 Latin
harfleri (Yakovlev'in versiyonu),
1936 Kiril alfabesi alınmış olup
sonuncusu günümüzde de kulla-
nılmaktadır.
Anadilini Kabardeyce olarak be-
lirtenlerin oranı % 97.9, Rusça'yı
ikinci dil olarak belirten ve iyi bilen
Kabardeylerin sayısı % 76.7 dir.
Nüfus ve Dağılım: Bölgesel
Dağılım: Nüfusun % 94.4'ü cum-
huriyette , % 5.6'sı Rusya ve eski
Sovyetlerde yerleşiktir.
Etnik kompozisyon: % 45.5
Kabardey - % 9.0 Balkar - % 1.5
Osetyalılar - % 35.1 Ruslar - %
1.8 Ukraynalılar - % 7.1 diğerleri.
(Faydalanılan kaynak: Prof. B.
H. Akbaşev, Uluslararası Çerkes
Birliği Başkanı)
2018 www.euroimaj.de n 57