Page 42 - Euroimaj 55.Sayı

Uğur Koçer’İn yazısı
ARAŞTIRMA Arapça’da beş
Hamse Türkleri anlamına gelen

“Hamse”, bugün
Zencan eyaleti
luslararası siyasestin bir neticesi dulular da diğer dört Türkmen boyu adıyla anılmakta-
U olarak zamanında yapılan bir gibi Elseven-Şahseven Türkmenlerinin
taksimat ile beş vileyetin birleşmesiyle aslî unsurlarındırlar. Bunlarla birlikte dır. Eski adı Ham-
bölgeye ad olmuştur. Hamse Türk- Hamse (beşli yapılanma) tamamlanır. se Mahalı’dır.
lerini meydana getiren Türk boyları; Hamse bölgesinin tamamı Türklerden
Şahsevenler (Şahseven veya Elseven oluşmuştur. 1986 yılı Türk nüfusu Bugünkü Iran’da
Türkleri), Avşarlu (Avşarlar), Usanlu, 787.374 iken, bugün itibariyle 1.5 yaşamakta olan
Mugatdem, Bayat ve Hudabendeh milyonun üzerinde olduğu tahmin
isimli Türkmen - Oğuz Türklerinden edilmektedir. Güney Azerbay-
meydana gelmişlerdir. Aslen İnnanlu, Mehmet Emin Resulzade, 1912 can Türk boy-
Baharlu ve Nefer boylarıdır. Hamse yılında Türk Yurdu dergisinde ya-
Türkleri`nin nüfüsu bu bölgede 320 yınlanan bir yazısında İran Türkleri larınından olan
binden fazladır. Hamse (Zencan) eya- için şunları söylüyor: "Bu gün İran`da
letinde daha çok Avşarlar görülmekte yaşayan Türkler, ne Rusya'da olduğu Hamse Türklerini
olup Kazvin'in güneybatısından başla- gibi mahkum, ne de Türkiye'de olduğu ifade için kulla-
yarak Sayınkale ve Sultaniye'ye kadar gibi hakim bir millettir. İran Türkleri asıl
uzanan yerlerde ve kuzeydeki Yukarı İranlı olan Farslarla hukukta müsavi nılır. Bu isimden
Tarum ve Aşağı Tarum'da ve hatta (eşit) vatandaş halinde bulunuyorlar. hareketle böl-
Halhal çevresinde yoğun bir şekilde Aynı hakları, aynı imtiyazları haizdirler;
yaşamaktadırlar. Bunlara genellikle ögeylik çekmezler. Beş yüz seneden geye de Hamse
Hamselü Avşarlar denilmiştir. beri İran'da hükümran olan padişahlar,
Şahsevenler büyük ölçüde Avşarlar hep Türk ırkından geldiler; bu gün Türkleri bölgesi
ve Devirenler'den meydana gelmiştir. icrayı saltanat eden Kaçar sülalesi de denilmiştir ve
Avşarlardan 5.000 evin yaylağı Tarım Türkmen kabilelerinden bir kabileye
Dağları, kışlakları ise, Kızılüzen çayı mensuptur. Fakat İran hükümdarla- literatüre de bu
civarıdır. Bu bölgeye tamamen Avşar rının Türk olması Türkler'e hususi bir isimle geçmiştir.
kışlakları denilmektedir. Kışlak ve imtiyaz bahşetmediği gibi, Fars Mille-
yaylak hayatının yaşanması Avşar ti'nin tazyikine de sebep olmamıştır."
Türklerinin el sanatları ve beslenme Resulzade, milli kimliğin en önemli un-
kültürlerine yansımıştır. Usanlu Türk- suru olan dil için de şöyle bir değerlen-
menleri Meraga şehri'nin güneyinden dirme yapar: "İran Türkleri için Arapça
bu bölgeye göç etmişlerdir. Tarım ve nasıl bir din dili ise Farsça da o ölçüde
hayvancılıkla geçinirler. Bu özellikleri bir yetki ve nüfuza sahip bir yazı dilidir.
beslenme kültürlerine de yansımıştır. Türkçe konuşulur, Türkçe nutuk edilir,
İran Türklüğü tamamına yakın kısmı Türkçe vaazlar söylenir, fakat yazıya
ile Oğuz Türkmen Türklüğünden gelince hep Farsça kesilir. İran'ın eski
meydana gelmiştir. Ancak geneldeki dönemlerinde olduğu gibi yakın za-
bu gerçeğin yanısıra güney Azerbay- manda da Farsça yazan pek çok Türk
can'a tekabül eden bölgenin Türkleri asıllı şair, yazar, fikir ve siyaset adamı
Azerbaycanlı ve güneydoğu İran’ın yetişmiştir".
Türkmenistan sınırına yakın kesimin Kültür: Hamse Türklerinde en iyi
Türkmenleri ise özelde Türkmen adı oda, misafir için açılır. En iyi halı ve
iye bilinirler. Mukaddemler Akkoyunlu diğer eşyalar misafire açılmış bu
Türkmen boylarındandırlar. Bunlar odada olur. Misafir yola çıkacak ise
Safavi Türk devletinin teşkilinde de ona yiyecek azık hazırlar. Kars, Bay-
yer almışlardır. Ahmet Han Mu- burt ve Trabzon'da da benzer misafir
kaddem Azerbaycan Beyler beyliği ağırlama gelenekleri aynıdır. Bugün
yapmıştır. Bayat boyu, İran’ın diğer salon olarak bilinen odaların eski adı
Türkmen-Türk kesimleri gibi Anadolu, misafir odası idi. Kısa süreli ziyaretler-
Azerbaycan, Irak ve Suriye Türk tari- de olduğu gibi yatılı misafirler için de
hine damgasını vurmuştur. Hudaben- bu oda açılırdı. Misafir odası kavra-
n 42 www.euroimaj.de 2017 mının kökeni bu eski Türk kültüründe