Page 43 - Euroimaj 55.Sayı

HABER
ARAŞTIRMA
Avşarlar’dan günümüze kadar gelir. Urfa yöresinde Bu uygulamaya "helallık alma" denir.
Mehmet Hasan aşiret hayatı yaşayan Türkmenlerde Bu uygulama Anadolu Türklerinde de
Han Avşar, Av- de Hamse Türkmenlerinde olduğu gibi "Ölü Aşı", "Ölü Lokması", "Ölü Ekme-
uzun halılar üzerine hazırlanmış yer
ği" gibi değişik isimlerle alınır. Giyim:
şarların aşağı gü- sofralarında misafir ağırlanır, çoğu kez Hamse Türklerinde özellikle kadın giy-
sileri çok sade, şık ve çeşitlidir. Kadın-
ev sahibi sofraya oturmaz, oturacak
ney bölümünden ise sofranın sonuna oturur. Hamse lar başlarını örtmek için genellikle üç
olup XVI.yy’da Türkmenlerinde konak ağırlama tür örtü kullanırlar. Başa "puşen" (bant
içerikli özlü değişler vardır. Örneğin:
türü), bunun üzerine "çene altı" denen
Nadir Şah’ın "Konak ev sahibinin devesidir, nerede örtü gelir. Çene altında pul ve bon-
baskısı ile Etrek hıklasa (otursa) orada yatabilir."; cuklar olur, üçüncü örtü en üste gelen
"yaşmak" dır. "Cılızga" Hamse Türkle-
"Konağın rızkı özünden önce gelir.";
Çayı bölgesin- "Konak Allah'ın azizidir."; "Konağa rinde yelek türünden bir giysidir. Kollu
hürmet et, kafir olsa dahi.". Benzeri
olan Cılızgaya "Yelek" denir. "Köynek"
den gelip bugün deyimler Türk halk inançlarının ortak cılızgan altından giyilir ve köyneyin
bulundukları bu ürünüdürler. Konağın ağırlanması ile altındaki giysinin ismi "tuman"dır.
Tumanın uzununa "şelte" denir. 40
Allah'ın rızasına talip olunmuş olunur.
bölgeye yerleş- Bu uygulamada ırk, soy veya dinî yaşından yukarı olan hanımlar şelte
mişlerdir. Zencan mensubiyet yoktur. Konak zengin de kullanırlar. Genç hanımların tumanları
olsa ona gösterilen itibar Allah içindir.
kısa olur. Şelte'nin alt kısmında "Şal-
şehri, Tebris’in Zira o, garip, yabancı, yere ve yemeye var" giyerler. Erkekler, "keçebörk" diye
muhtaç kimse olarak kabul edilir. "Al-
bilinen bir şapka takarlar. Keçebörk
Güneydoğusun- lah kullarına verir, konağa da ev sahibi takınmak erkekler için mecburi olan bir
da Tebris şehrine verir", anlayış kültürü hakimdir. Evlen- giysidir. Keçebörksüz erkek meclise
me kültüründe, damadın atası birkaç
saygısızlık yapmış olarak kabul edilir.
bitişik Zencan aksakalla (yetişkin erkekler) birlikte kız İran üzerinde emeli olan güçler,
eyaleti içerisin- evine elçi gider. Buna "danışık" denir. İslâm dininin dalları olan Şiî ve Sünnî
Bu merasimde yemek ikramları olur.
inançlarını Müslümanlar arasında
dedir. Bundan sonra her iki taraf temsilci ayrımcılık vasıtası yaparak, Müslüman
seçerler, temaslar başlar. Her defasın-
toplumları dolayısıyla Müslüman Türk-
da ağırlıklı olmasa da yenilir içilir. Bu leri defalarca tuzağa düşürmüşlerdir.
arada "kebin" kesilir ve "süt pulu" gö- Emperyalist güçler Türklerin gücünü
rüşülür. Tarafların anlaştıkları miktara kırmak, dolayısıyla Müslümanların
"kes mat" denilir. Süt pulu uygulaması birliğini bozmak için çeşitli mezhepler,
Anadolu'da "süt hakkı" olarak bilinir. ekoller türetmeyi, Şiî-Sünnî çatışma-
Gelin atının süslenmesi, gelin alayının sını zinde tutmayı, devletlerinin varlığı
önüne geçilmesi, eşiğin önünde gelin ve bekası için vazgeçilmez görmüş-
için kurban kesilip kurban kanının lerdir.
gelinin anlına sürülmesi gelinin kurban Kadim Türk Yurdu Güney Azerbay-
kanı üzerinden atlatılması uygulaması, can'da ve günümüz İran coğrafya-
Azerbaycan, Dağıstan, Anadolu, Suri- sında yaşayan Türklerin kutladıkları
ye ve Irak Türkmenlerinde de olduğu önemli gün ve bayramları "Çille Ak-
gibidir. Ölümlerde: Hamse Türklerinde şamı", "Nevruz Bayramı", "Hıdır Nebi
ölüm haberinin duyulması üzerine (Hıdırellez)", "Gum Gadir Bayramı",
yas evine gidilmeye başlanır. Yas evi "Sizdek Bayramı", Kurban Bayramı",
fakir ise, taziyeye gelenlere yapılacak "Fitir Bayramı (Ramazan Bayramı)",
ikram ve sair masrafların karşılanması "Meb'es Bayramı", "Meherremlik Günü
için aileye duyurmadan onu rencide (Muharrem Günü)" olarak sayabiliriz.
etmeden konu-komşu para toplarlar. (Faydalanılan kaynaklar: Huseng
Harcamalar bu parçalarla karşılanır. Subuti, Zencan Tarihi; Yaşar Kalafat,
Defin için mezarlığa götürülen tabutun İran Türk Halk Kültürünün Stratejik
önü sıra giden bir kimsenin elinde bir Boyutu; Faruk Sümer, Oğuzlar (Türk-
sini ve sinide kelle gant (kesme şeker) menler) Tarihleri Boy Teşkilatları; Doç.
olur. Buna "vercenaz" veya "ölü şir- Dr. Bilgehan Atsız Gökdağ, Hamse
nisi" denir. Bu şeker cenazeye gelen Türkleri ve Ağzı, 2011; Dr. Ali Kafkas-
cemaata dağıtılır. Defin için mezarlığa yalı, İran Türkleri, 2010.)
giden halk cenaze evine dönünce
hazırlanan cenaze yemeğinden yerler. 2017 www.euroimaj.de n 43