Page 25 - Euroimaj 56.Sayı

birisinin de Çepniler olduğunu mağının arasında da 133 nüfuslu Moğolların Anadolu'yu istilası ile
ortaya koymaktadır. bir Çepni obası vardı. ortaya çıkan bunalımdan istifade
Soltanşah Ataniyazov, Şecere etmek isteyen Giorgi, Karadeniz
adlı eserinde Çepni kelimesinin DOĞU KARADENİZ’İN TÜRK- ticareti için çok büyük önem taşı-
etimolojisi üzerinde durur ve LEŞTİRİLMESİNDEKİ ROLLERİ yan bir limana sahip olan Sinop'u
Çepni adının eski Türk sözü olan almak istemiş ve bir donanma
ve "küçük grup", "sürü" anla- Türkleştirmeden kasıt buraların ile 1277'de Sinop'a saldırmışsa
mındaki "çep", "çöp" sözünden Türk yurdu haline getirilmesidir da, kendisini gemilerle denizde
türediğini de bilmemiz gerektiğini ki, Çepniler bunu, ortaya konulan karşılayan (Türkân-ı Çepni) Çepni
söyler. Daha sonra Çepnilerin ta- yerli ve yabancı belgelerden de Türkleri tarafından mağlup edile-
rihi hakkında kısaca bilgi vererek, rahatça anlaşılacağı gibi, bölgede rek geri püskürtülmüştür. Düzenli
Selçuklular döneminde (11. yy.) Osmanlı hakimiyeti kurulmadan bir orduya karşı kazandıkları bu
bunların büyük bir bölümünün çok önce önemli ölçüde başar- zafer, Çepnilerin o dönemde hem
İran'a, Türkiye'ye, Kafkasya'ya mışlardır. Bu bölgelerde Çepniler kalabalık hem de teşkilatlı bir top-
ve Irak'a geçtiklerini Türkmenis- diğer Türk boylarıyla kaynaşmış- luluk olduklarının bir göstergesidir.
tan'da Alili, Ata Göklen, Hatap ve lardır. 15. yüzyıldaki Bizans müver-
Hıdırili boylarıyla Çepbe, Çovdur Selçuklu rihlerinden
ve Ersarıların Çepek, Burkazla- Devleti'nin Halkokondil
rın Çepbece diyen aşiretlerinin 1040 yılında Trabzon'un
kadim Cepnilerle aynı kökten Horasan'da doğusundan
gelmelerinin mümkün olduğunu kurulması ve Amasra'ya
belirtir. daha sonra kadar bütün
Çepnilerin Anadolu'daki var- Selçuklu Karadeniz
lığını incelmeye başladığınızda Hükümdarı Alp kıyılarında
karşımıza ilk olarak Hacı Bektaş Arslan'ın 1071 Çepnilerin
Veli adı çıkar. 13. yüzyılda yılında Malaz- oturduğunu
yaşayan Hacı Bektaş Veli'nin girt savaşını bildiriyor.
hayatını anlatan ve 15. yüzyılın kazanmasın- Fatih Sultan
son çeyreğinde kaleme alınan dan sonra Mehmet tara-
Menâkıb-ı Hünkâr Hacı Bektaş-ı Anadolu ka- fından 1461'de
Veli adlı eserden Hacı Bektaş pıları Türklere Trabzon fet-
Veli'nin Suluca Karahöyük'teki açılmış ve ba- hinden itibaren
ilk müridlerinin Çepniler olduğu tıya doğru göç bölgedeki
anlaşılmaktadır. eden Türkler Türkleştirme
Faruk Sümer'e göre, Ana- Anadolu'da hareketinin
dolu'daki dinî hareketlerden yurt edinmeye hız kazandığı
ekserisinin de Çepni boyu ile başlamışlar- Osmanlılar-
yakın ilgisi vardır. Muhtemelen dır. Yerleş- dan çok önce
1240'taki Baba İshak Ayaklanma- tikleri her yere Türkçe ad veren Kürtün, Dereli, Giresun, Tirebolu,
sına katılan Türkmenler arasında bu Türkmen boyları en yoğun Eynesil arasındaki kırsal kesime
onlar da vardı. 16. yüzyıl tahrir olarak, Antalya, Denizli, İsparta hakim olan Çepni beylerinin fetihte
defterlerinden anlaşıldığına göre Bölgesi (200.000 çadır), Kütahya, Osmanlılara yardım ettikleri, elde
başta Halep olmak üzere Ana- Eskişehir Bölgesi (30.000 çadır), edilen başarılarda rol oynadıkları,
dolu'nun birçok yerinde henüz Kastamonu Bölgesi (100.000 fetihten sonra Osmanlı Devleti'nin
yerleşik hayata geçmemiş olan çadır), İçil Bölgesi, Malatya, Maraş bunların hemen hepsine zeamet
Çepni toplulukları bulunmaktaydı. Bölgesi, Kuzey Suriye, Doğu ve ve tımar gibi dirlikler vererek onları
Bu dönemde Anodolu'da Çepni- Güneydoğu Bölgelerinde yurt hizmetine almasından anlaşılmak-
lere ait kırk üç kadar yer adı var- tutmuşlardır. Çepniler ise Sinop tadır.
dır. Balıkesir bölgesi ile Manisa bölgesine yerleşmişlerdir. 15. yüzyılın ikinci yarısında
ve Aydın vilayetlerindeki Çepniler Tarihi kayıtlardan Karadeniz tamamen yerleşik hayata geçen
bu bölgeye on yedinci yüzyıldan Çepnilerinin bu bölgeye ne zaman Çepniler köylerde oturmaktadır-
sonra gelmiş Halep Türkmenleri geldiklerini tam olarak öğreneme- lar. Bu bölgedeki köyler arasında
ile Boz Ulus'a mensup Çep- mekle birlikte 13. yüzyılda bu böl- hiçbir Hıristiyan köyü yoktur.
nilerdir. Adana'nın Saru Çam geye hakim olduklarını ve Trabzon Hıristiyanlar kıyılardaki Giresun,
nahiyesinden gelip Ankara'ya Rum Devleti hükümdarı Giorgi'yi Tirebolu ve Görele kalelerinde
bağlı Şerefli Koç Hisar kazasına mağlup edebilecek kadar da güçlü yaşamaktadırlar. Bu yüzyılda
yerleşen yaşayan Orun-Guş oy- olduklarını biliyoruz. köylerde oturan Çepnilerin darı