Page 26 - Euroimaj 56.Sayı

ARAŞTIRMA

ektikleri, bal istihsal ettikleri, mey-
ve yetiştirdikleri; köylerin çoğunda
doğan, şahin, atmaca yuvalarının
bulunduğu, palazlanan yavruların
satılması suretiyle gelir elde edil-
diği ve bu gelirlerden devlete vergi
ödendiği; ilk zamanlarda köylerde
fazla koyun bulunmadığı, ancak
sonraları birçok köyün koyun
vergisi de ödediği otuz yıl kadar
sonra buğday ekilmeye başlandığı
verilen bilgiler arasındadır.
Yavuz Selim devrinde yazıl-
mış Trabzon Sancağı Tahrir
defterinde "1515-1516" Çepni-
lerin yoğun bir şekilde yaşadığı
yer, "Vilâyet-i Çepni" (Çepni İzmit, Adapazarı ve Balıkesir'e git- (Balıkesir), Yakakent Çepni Köyü
yöresi-Çepni yurdu) olarak melerine rağmen en yoğun olarak (Samsun), Çetni Köyü (Sinop),
gösterilmiştir. Faruk Sümer, def- yerleştikleri, yaklaşık 700 yıldan Yakakent Çepni Mahallesi (Sinop),
terdeki yer adlarından hareket beri varlıklarını devam ettirdikleri Deliktaş Çepni Köyü (Dikili),
ederek bu bölgenin Giresun-To- ve kültür mirasını en iyi muhafaza Narlıca Çepni Köyü (Bergama),
rul ve Görele arasındaki saha ettikleri bölge Doğu Karadeniz böl- Güvençepni köyü (Bigadiç), Çatal-
olduğunu ve bilhassa Kürtün'ün gesi, bu bölgede de Asar/Ağasar/ zeytin Çepni Köyü (Kastamonu),
tamamen Çepniler'le meskûn Akhisar yöresi olmuştur. Yeşilyurt Çepni Köyü (Çanakkale),
olduğunu, Trabzon-Torul ve Faruk Sümer çalışmasında Sarılar Çepni Köyü (Gaziantep),
Şalpazarı, Vakfıkebir bölgesinde sadece küçük bir bölümde; Türk, Köseler Köyü (Gaziantep, Nizip),
de Çepnilerin yaşadığını belir- Türkmen, Manav, Yörük, Çepni, Göçmez Köyü Yavuzeli (Gazi-
tiyor. Coğrafyacı Mehmet Âşık, Tahtacı, Alevi, Kızılbaş adları antep), Kuzuyatağı Köyü Yavu-
yazdığı Menâzirul-Evâlim adlı ile anılan topluluklar arasında zeli (Gaziantep), Yarımca Köyü
eserde Çepnilerin yoğun olarak hiçbir fark olmadığından ve Yavuzeli (Gaziantep), Sarılar Köyü
yaşadıkları Trabzon'un batı ve hepsinin Oğuz elinden geldiğin- Yavuzeli (Gaziantep), Çepni Kasa-
güneybatı yöresindeki dağlara den bahsetmektedir. Çepnilerin bası (Sivas Gemerek), Gümüşhacı
Çepni Dağları denildiğini kayder. inanç yapılarına bakacak olursak; Çepni Köyü (Amasya), Şalpazarı
Vakfıkebir'de (Trabzon) yirmi Çepniler boy olarak Anadolu'ya İlçesi (Trabzon) sadece bir kaçı
dokuz köy Çepni vardır. 18. geçince hangi dini-mezhebi toplu- olarak sayabiliriz.
yüzyılda Trabzon'un batısındaki lukla birlikte yaşamışsa, karşılıklı Kaynaklar: (Kaşgarlı Mahmud,
Çepnilerle, doğusundaki Lazlar inanç etkileşimine maruz kalmıştır. Divanü lûgati't Türk, Tercüme
arasında uzun süren kavgalar Karadeniz bölgesine yerleşenler o eden Besim Atalay; Doç. Dr. Ali
olmuş, l738'de Çeteci Abdullah bölgenin hakim mezhebi konu- Çelik Çepnilerin Anadolu'nun
Paşa'nın Trabzon valisi olması- munda olan Sünniliğin baskın Türkleştirilmesindeki Yeri ve Öne-
na kadar da bu kavgalar devam etkisiyle sünnileşmiş, Şii mezhebi- mi; A. Zeki Velidi Togan, Oğuz
etmiştir. Çeşitli Türk boylarıyla nin etkin olduğu yerlerde şiileşmiş. Destanı, Reşideddin Oğuznamesi,
birlikte Receplü Avşarı'na bağlı Bektaşilikle iç içe girmesiyle de Tercüme ve Tahlili; Menâkıb-ı
Çepnilerin de Arap eşkıyasına Alevi-Bektaşiliği benimsemiştir. Bu Hacı Bektaş-ı Velî "Vilâyetnâ-
karşı bölgeyi korumak ve zıraatle Çepniler de genellikle, Ege Bölge- me" (Haz: Gölpınarlı); Mehmed
uğraşmak üzere 1720'de padişah si'nde ve İç Anadolu Bölgesi'nde- Âşık, Mennâzir ul-evâlim; Faruk
emri ile Harran Ovasına yerleştiril- dir. Türkiye'nin bazı bölgelerinde Sümer, Oğuzlar, Tirebolu Tarihi,
mişlerdir. Alevi-Bektaşi Çepnileri; kızılbaş, ve Oğuzlar (Türkmenler) Tarih-
Çepni boyunun Anadolu'ya tahtacı gibi isimlerle de anılırlar. leri-Boy Teşkilatları-Destanları,
gelen ilk Türk boyu olduğu, Çepni- Türkiyedeki Çepni boyundan Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı
lerin Anadolu'nun Türkleşmesine olanların yerleşim yerlerinden; Yayınları; Yusuf Halaçoğlu, Aşi-
çok büyük katkılarda bulundukları, Hacılar Çepni Köyü (Balıkesir), retlerin Yerleştirilmesi; Ali Çelik,
hatta Safevî Devleti'nin kuruluşun- Kuşkaya Çepni Köyü (Balıke- Trabzon-Şalpazarı Çepni Kültürü;
da önemli rol oynadıkları anlaşıl- sir), Değirmendere Çepni Köyü İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî
maktadır. Batı Anadolu'da İzmir, (Balıkesir), Kozpınar Çepni Köyü Kültürü)

n 26 www.euroimaj.de 2020